ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ کوشتنی ئارمان عەلیزادە، کۆڵبەری کورد لە مەریوان، لەلایەن هێزە چەکدارەکانی ئێرانەوە بە توندی ئیدانە دەکات. ئەم ڕاپۆرتە وردەکارییەکانی ئەم تاوانە و پێشێلکارییە بەردەوامەکانی مافی مرۆڤ دژی کۆڵبەران دەخاتەڕوو.

ڕاپۆرتەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە ئاماژە بە کوژرانی کۆڵبەرێکی دیکەی کورد دەکەن لەلایەن هێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە. ئەم کردەوە دژە مرۆییانە، کە بەشێوەیەکی سیستماتیک و بەردەوام دووبارە دەبنەوە، بوونەتە مایەی نیگەرانییەکی قووڵی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی. ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ وێڕای ئیدانەکردنی توندی ئەم تاوانە، داواکارە لێکۆڵینەوەی خێرا و شەفاف ئەنجام بدرێت و بکەرانی ئەم کردەوانە ڕووبەڕووی دادگا بکرێنەوە. پرسی کۆڵبەران و ئەو مەترسییە بەردەوامەی ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، وێنەیەکی ڕوونی ئەو بارودۆخە سەختە پیشان دەدات کە هاووڵاتیانی کورد لە ناوچە سنوورییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان تێیدا دەژین.

وردەکارییەکانی کوژرانی کۆڵبەر ئارمان عەلیزادە لە مەریوان

بەپێی زانیارییەکانی گەیشتوو بە ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ و هەروەها بە پشت بەستن بە سەرچاوەکانی هەواڵی ناوخۆیی وەک “کۆڵبەرنیوز”، ڕۆژی ڕابردوو (یان دەتوانرێت ڕۆژ و ڕێکەوتی ڕووداوەکە بە دیاریکراوی بنووسرێت ئەگەر زانرا)، کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی ئارمان عەلیزادە، تەمەن ٣١ ساڵ و خەڵکی گوندی “گۆگجە”ی سەر بە شاری مەریوان لە پارێزگای سنەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە کاتی کۆڵبەریدا لە ناوچەی سنووری “دووپلوورە”ی سەر بە “سەرشیو” لە سنووری شاری مەریوان، بە شێوەیەکی دڕندانە و بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە چەکدارەکانی ئێران کوژرا. ئارمان عەلیزادە، کە باوکی دوو منداڵی ساوا بوو، بۆ دابینکردنی بژێوی ژیانی خێزانەکەی پەنای بۆ کاری مەترسیداری کۆڵبەری بردبوو، کەچی بووە قوربانییەکی دیکەی سیاسەتی توندوتیژی و کوشتنی بێ جیاوازیی هێزە ئەمنییەکانی ئێران. ئەم ڕووداوە دڵتەزێنە جارێکی دیکە ئەو ڕاستییە تاڵە دووپات دەکاتەوە کە ژیانی کۆڵبەران بەردەوام لەژێر هەڕەشەدایە و هیچ گەرەنتییەک بۆ سەلامەتییان نییە.

کوشتنی کۆڵبەران: پێشێلکارییەکی ئاشکرای مافەکانی مرۆڤ و یاسا نێودەوڵەتییەکان

کردەوەی کوشتنی کۆڵبەران لەلایەن هێزە چەکدارەکانی ئێرانەوە پێشێلکارییەکی زەقی بنەما سەرەکییەکانی مافی مرۆڤە، لەوانە مافی ژیان، مافی ئاسایش و مافی کارکردن. بەکارهێنانی هێزی کوشندە دژی کەسانی سڤیل کە تەنها بۆ پارووە نانێک سەختی و سەرمای سنوورەکان دەبڕن، هیچ پاساوێکی نییە و لەژێر هیچ یاسایەکی نێودەوڵەتیدا ڕێگەپێدراو نییە. ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ جەخت لەوە دەکاتەوە کە سیاسەتی “تەقەکردن بەمەبەستی کوشتن” (Shoot-to-kill policy) کە لەلایەن هێزە چەکدارەکانی ئێرانەوە پەیڕەو دەکرێت، تاوانە و دەبێت کۆتایی پێبهێنرێت. ئامارەکان جێگەی نیگەرانییەکی قووڵن؛ تەنها لە ساڵی ڕابردوودا (ساڵی ٢٠٢٣ یان ساڵی پێشتر بەپێی ئاماری نوێ)، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ٥٢ کۆڵبەری کورد کوژراون و ١٣١ کۆڵبەری دیکەش بە سەختی بریندار بوون. ئەم ژمارانە نیشاندەری قەبارەی ئەو کارەساتە مرۆییەن کە لە ناوچە سنوورییەکاندا ڕوودەدات و بێدەنگی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بەرامبەری جێگەی پرسیارە.

بارودۆخی نالەباری ئابووری و ناچاریی کۆڵبەران لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان

یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی پەنابردنی هاووڵاتیانی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بۆ کاری کۆڵبەری، بارودۆخی نالەباری ئابووری، هەژاری بەربڵاو، بێکاری و نەبوونی هەلی کاری شایستەیە. ناوچە کوردنشینەکانی ئێران بە شێوەیەکی سیستماتیک لەڕووی ئابووری و گەشەپێدانەوە پشتگوێ خراون، ئەمەش وایکردووە کە دانیشتووانی ئەم ناوچانە، بەتایبەتی گەنجان، بۆ دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکانی ژیان، ڕوو لە کارگەلێکی سەخت و پڕ مەترسی وەک کۆڵبەری بکەن. کۆڵبەران زۆرجار بۆ گواستنەوەی بڕێکی کەم لە کەلوپەل، ناچارن چەندین کیلۆمەتر بە ڕێگای سەخت و دژواری شاخاوی و بەفردا بڕۆن، لەکاتێکدا مەترسی گیانلەدەستدان بەهۆی تەقەی هێزە ئەمنییەکان، کەوتنەخوارەوە لە بەرزایی، یان ڕەقبوونەوە لە سەرما، بەردەوام هەڕەشە لە ژیانیان دەکات. ئەو بڕە پارەیەی کە لەم کارەدا دەستیان دەکەوێت، زۆر کەمە و بەشی پێداویستییە سەرەکییەکانی ژیانیشیان ناکات، بەڵام لە نەبوونی هەلی کاری دیکەدا، ناچارن ئەم مەترسییە قبووڵ بکەن.

بانگەواز و داواکارییەکانی ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ

ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ بە توندی کوشتنی ئارمان عەلیزادە و سەرجەم کۆڵبەرانی دیکە ئیدانە دەکات و داوا لە کۆماری ئیسلامی ئێران دەکات کە:

دەستبەجێ کۆتایی بهێنێت بە سیاسەتی کوشتن و توندوتیژی دژی کۆڵبەران.
لێکۆڵینەوەیەکی خێرا، بێلایەن و شەفاف لەبارەی کوژرانی ئارمان عەلیزادە و سەرجەم حاڵەتەکانی دیکەی کوشتن و بریندارکردنی کۆڵبەرانەوە ئەنجام بدات.
بکەرانی ئەم تاوانانە، جا هەر پلە و پۆستێکیان هەبێت، ڕووبەڕووی دادگایەکی دادپەروەرانە بکاتەوە و سزایان بدات.
قەرەبووی مادی و مەعنەوی خێزان و کەسوکاری قوربانیان بکاتەوە.
ڕێز لە مافەکانی مرۆڤ بگرێت، بەتایبەتی مافی ژیان و ئاسایشی هاووڵاتیانی خۆی.
پلانی گەشەپێدانی ئابووری دادپەروەرانە بۆ ناوچە کوردنشینەکان دابنێت و هەلی کاری شایستە بۆ دانیشتووانی ئەم ناوچانە دابین بکات، تا ناچار نەبن پەنا بۆ کاری کۆڵبەری ببەن.
هەروەها، ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ داوا لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤی جیهانی و نەتەوە یەکگرتووەکان دەکات کە فشار بخەنە سەر ئێران بۆ کۆتاییهێنان بەم پێشێلکارییە زەقانەی مافی مرۆڤ و دۆزینەوەی چارەسەرێکی بنەڕەتی بۆ کێشەی کۆڵبەران. بێدەنگی لە ئاست ئەم تاوانانە، تەنها هانی دەسەڵاتدارانی ئێران دەدات بۆ بەردەوامبوون لەسەر سیاسەتە سەرکوتکەرەکانیان. پێویستە چیتر ژیانی مرۆڤەکان، بەتایبەتی چینی هەژار و زەحمەتکێش، بەو ئاسانییە نەبێتە ئامانجی گوللـەی هێزە ئەمنییەکان.

کوشتنی ئارمان عەلیزادە و دەیان کۆڵبەری دیکە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، زەنگێکی مەترسیدارە و پێویستی بە هەڵوێستێکی جیددی و یەکگرتووە لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی. ڕێکخراوی ئاشتی بۆ مافی مرۆڤ بەردەوام دەبێت لە بەدواداچوون و دۆکیۆمێنتکردنی ئەم پێشێلکارییانە و هەوڵەکانی بۆ گەیاندنی دەنگی کۆڵبەران و قوربانیانی مافی مرۆڤ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە گوێی جیهان. ئێمە باوەڕمان وایە کە تەنها لە ڕێگەی فشار و کاری بەردەوامەوە دەتوانرێت کۆتایی بەم تراژیدیایە بهێنرێت و دادپەروەری بۆ قوربانیان مسۆگەر بکرێت.